ĐÀO HỒNG THU

Welcome to my blog

Kết quả nghiên cứu khoa học liên ngành và phương pháp giảng dạy đại học

Posted by daothu09 on September 3, 2009

42. Bai bao 02-0942. Bai bao 02-09 (1)42. Bai bao 02-09 (2)

Dr.Đào Hồng Thu

I. Dẫn nhập

Thế kỉ XXI đã mở đầu bằng sự ra đời và phát triển của hàng loạt lĩnh vực khoa học và công nghệ, trong đó có các khoa học liên ngành như khu vực học, ngôn ngữ học khối liệu v.v. Trong bối cảnh hội nhập toàn cầu, sự ra đời và phát triển của khoa học liên ngành trực tiếp tác động đến vấn đề nhận thức xã hội và chuyên môn của các lớp trẻ mà lực lượng đông đảo nhất là sinh viên các trường đại học.

Trong hoạt động dạy và học, giảng dạy đại học và nghiên cứu khoa học luôn có quan hệ mật thiết với nhau. Trong giảng dạy đại học, phương pháp giảng dạy đại học và nghiên cứu khoa học luôn là hai mặt của một vấn đề, một mục tiêu duy nhất cần đạt được: chất lượng sinh viên tốt nghiệp.

Hiện nay, trong vấn đề về xác định phương pháp giảng dạy đại học khả thi và sử dụng phương pháp giảng dạy đại học đạt hiệu quả, theo quan sát của chúng tôi, còn tồn tại nhiều bất cập. Nguyên nhân của vấn đề, theo các nghiên cứu của chúng tôi, là do có các bộ phận cán bộ giảng dạy chưa quan tâm đến việc kết hợp giảng dạy đại học và nghiên cứu khoa học, cũng như kết hợp ứng dụng các kết quả nghiên cứu khoa học và phương pháp giảng dạy đại học hiện đại vào quá trình giảng dạy của bản thân tại các trường đại học. Thậm chí, còn có ý kiến cho rằng giảng dạy tốt và nghiên cứu khoa học tốt không liên quan đến nhau.

Trong khuôn khổ của báo cáo tham luận, chúng tôi đề cập đến vấn đề cải thiện phương pháp giảng dạy đại học trên cơ sở các nghiên cứu khoa học liên ngành.

II. Cải thiện phương pháp giảng dạy đại học

1.  Giảng dạy đại học trên cơ sở kết quả nghiên cứu khoa học liên ngành

Có thể thấy rõ rằng thế kỉ XXI là thế kỉ của tiến bộ khoa học và công nghệ với sự ra đời và phát triển của hàng loạt khoa học liên ngành. Thực tế đã chứng minh rằng, giảng dạy đại học theo phuơng pháp “lấy người học làm trung tâm” chỉ phù hợp trong những điều kiện cụ thể, nghĩa là khi vấn đề được nêu lên trong môn học đã đươc trình bày một cách tương đối đầy đủ, rõ ràng trong các tài liệu học tập và tham khảo bằng tiếng Việt và tiếng Anh.

Trong thời đại thông tin mở như hiện nay thì vai trò của người dạy – người hướng dẫn – sinh viên đại học là vô cùng quan trọng. Rõ ràng là không thể thu hút sự chú ý đối với môn học của sinh viên nếu bài giảng trên lớp được trình bày không rõ ràng, không có thông tin khoa học mới liên quan đến bài giảng, thậm chí có thể xảy ra trường hợp là sinh viên đã biết được các kiến thức trong bài giảng qua các phương tiện thông tin khác nhau. Điều này, hiển nhiên, dẫn đến dự chán nản, sao nhãng việc học tập của sinh viên và quan trọng là dẫn đến điều mà chúng tôi tạm gọi là chưa thực hiện đúng phương pháp giảng dạy đại học hiện đại.

Trong quá trình nghiên cứu khoa học, chúng tôi thấy rằng kết quả của nghiên cứu khoa học liên ngành có tác động trực tiếp đến phương pháp giảng dạy đại học ở các phân ngành liên quan. Ví dụ, chương trình đào tạo cử nhân ngoại ngữ chuyên ngành khoa học và kĩ thuật chính là kết quả của các nghiên cứu về khoa học liên ngành giữa khoa học ngôn ngữ và khoa học công nghệ – kĩ thuật trong suốt vài thập kỉ qua tại trường Đại học Bách khoa Hà Nội. Theo quan sát của chúng tôi, trong chương trình đào tạo cử nhân tiếng Anh chuyên ngành khoa học kĩ thuật – công nghệ có áp dụng phương pháp giảng dạy của các khối ngành khoa học kĩ thuật – công nghệ vào việc giảng dạy tiếng Anh các chuyên ngành có liên quan như tiếng Anh công nghệ thông tin, tiếng Anh điện – điện tử, tiếng Anh môi trường v.v.

Thực tế cho thấy rằng kết quả nghiên cứu khoa học liên ngành như ngôn ngữ học khối liệu, khu vực học v.v. có nhiều ảnh hưởng đến phương pháp giảng dạy đại học hiện nay, góp phần cập nhật thông tin về kiến thức khoa học hiện đại cho sinh viên và kích thích sự tìm tòi sáng tạo của sinh viên trong quá trình học tập.                   

2.  Giảng dạy đại học trên cơ sở cập nhật thông tin khoa học

Theo chúng tôi, giảng dạy đại học thiếu cập nhật thông tin khoa học của môn học là chưa thực hiện đúng phương pháp giảng dạy đại học hiện đại. Quan niệm cho rằng chỉ cần soạn giáo án một lần là sai lầm về phương pháp giảng dạy đại học hiện nay. Tuy nhiên, việc cập nhật thông tin khoa học cũng cần được kiểm định qua bộ môn, nhóm chuyên môn hoặc chuyên gia đầu ngành trước khi đưa vào bài giảng.     

3.  Giảng dạy đại học bằng phương pháp giao tiếp người dạy – người học

Giảng dạy đại học bằng phương pháp giao tiếp, theo nghiên cứu của chúng tôi, không chỉ phù hợp đối với các bộ môn ngoại ngữ và bản ngữ thuộc khối khoa học xã hội, mà còn phù hợp đối với tất cả các bộ môn, bao gồm cả các bộ môn thuộc khối khoa học kĩ thuật và công nghệ.

Thực tế cho thấy rằng giảng dạy ngoại ngữ chuyên ngành phải dựa trên các nguyên tắc phương pháp luận về dạy và học ngoại ngữ nói chung, cũng như phương pháp tiếp nhận kiến thức của ngành khoa học trên cơ sở ngoại ngữ được lựa chọn. Hiện nay, phương pháp giao tiếp là phương pháp được sử dụng phổ biến trong giảng dạy ngoại ngữ ở các cấp độ.

Giao tiếp bằng đối thoại là loại hình giao tiếp đặc trưng nhất để thể hiện chức năng giao tiếp của ngôn ngữ. Đối với các môn học thuộc khoa học kĩ thuật – công nghệ, ngôn ngữ giao tiếp là tiếng Việt hoặc tiếng Anh chuyên ngành.

Giảng dạy đại học theo phương pháp giao tiếp là cả một quá trình đòi hỏi chi phí đáng kể thời gian và sức lực của người dạy và người học khi môn học được thực hiện bằng ngoại ngữ chuyên ngành khoa học. Một số quan niệm cho rằng chỉ có các cán bộ có chuyên môn khoa học và biết ngoại ngữ (dù ở mức độ nào) mới có thể đảm trách được việc giảng dạy và dịch ngoại ngữ chuyên ngành khoa học. Về vấn đề này, chúng tôi đã có các nghiên cứu được trình bày trong các bài báo (Tài liệu tham khảo: 8, 9, 10, 11). Theo nghiên cứu của chúng tôi, lĩnh vực ngôn ngữ khoa học là khoa học liên ngành. Ở đây, chúng tôi cho rằng người dạy chuyên ngành khoa học kĩ thuật – công nghệ bất kì phải nắm vững các phương tiện ngôn ngữ khi thực hiện giảng dạy theo phương pháp giao tiếp, ngược lại, người dạy ngôn ngữ (ngoại ngữ hoặc bản ngữ) chuyên ngành khoa học phải có kiến thức chuyên môn cần thiết khi thực hiện bài giảng theo phương pháp giao tiếp.    

Trong điều kiện hiện nay, khả năng giao tiếp của người học là một trong các mục tiêu cơ bản của quá trình dạy và học, đặc biệt là đối với các môn học bằng ngoại ngữ. Người học khi tham gia giao tiếp với những người nói bằng ngôn ngữ khác luôn có xu hướng giải quyết các vấn đề nẩy sinh trong hoạt động lời nói bằng ngoại ngữ được học. Hiện tượng này được thể hiện rất rõ trong hoạt động khoa học do mang tính quốc tế rất cao. Thuật ngữ “giao tiếp” cần được hiểu một cách rộng hơn, không chỉ đơn giản là sự hỏi thăm, nói chuyện thông thường. Ở đây, phương pháp giao tiếp đòi hỏi người học phải nắm vững các kĩ năng, kĩ xảo trong hoạt động lời nói khoa học, có khả năng báo cáo, thảo luận các vấn đề khoa học tại các hội nghị, hội thảo khoa học quốc tế, các buổi sinh hoạt chuyên đề bằng bản ngữ hoặc ngoại ngữ được học.

4.   Giảng dạy đại học bằng các thiết bị hỗ trợ hiện đại

Các thiết bị hỗ trợ giảng dạy hiện đại luôn cần thiết trong quá trình dạy và học nhằm tạo điều kiện thực hiện tốt phương pháp giảng dạy.

Theo nghiên cứu của chúng tôi, sử dụng công nghệ thông tin trong dạy và học hiện nay là tất yếu và cần thiết cho việc đảm bảo phương pháp giảng dạy và học tập trong trường đại học.  

Các thiết bị hỗ trợ giảng dạy đại học tối thiểu cần có trong các giờ giảng trên lớp hiện nay là thiết bị âm thanh, chiếu sáng. Ngoài ra, có thể sử dụng các phần mềm máy tính chuyên dụng phục vụ cho giảng dạy hoặc sử dụng các kết quả nghiên cứu khoa học liên ngành như khoa học khối liệu vào việc thực hiện phương pháp giảng dạy trong các trường đại học.

5. Giảng dạy đại học cần môi trường hoạt động thân thiện

Trong điều kiện giảng dạy đại học, môi trường hoạt động của tập thể giảng viên có ảnh hưởng rất lớn đến phương pháp dạy và học. Theo quan sát của chúng tôi, một môi trường hoạt động thân thiện sẽ làm tăng các yếu tố tích cực trong giảng dạy từ phía người dạy và trong học tập từ phía người học.

III. Kết luận

Trên cơ sở các nghiên cứu khoa học liên ngành, có thể kết luận rằng sử dụng các kết quả nghiên cứu khoa học liên ngành trong quá trình dạy và học cho phép cải thiện, nâng cao hiệu quả phương pháp giảng dạy đại học, cũng như nâng cao tính sáng tạo trong học tập của sinh viên đại học.

Tài liệu tham khảo

  1. Леонтьев А.А. (1971). Теория речевой деятельности. Москва.
  2. Pumpyanski A.L. (2002). Dịch văn bản khoa học và kỹ thuật sang tiếng Anh. Đào Hồng Thu dịch. Hà Nội, nxb. Khoa học và kỹ thuật.
  3. Christison, M. (1998). Applying multiple intelligences theory in preservice and inservice TEFL education programs. English Teaching Forum, 36 (2), 2-13.
  4. Gardner, H. (1983). Frames of mind. New York: Basic Books.
  5. Pawley, A., & Syder, F. (1983). Two puzzles for linguistic theory: Native-like selection and native-like fluency. In J. Richards & R. Schmidt (Eds.), Language and communication. London: Longman.
  6. Richards, J., & Rodgers, T. (2001). Approaches and methods in language Teaching (2nd ed.). Cambridge: Cambridge University Press.
  7. James Flood (2005). Methods of Research on Teaching the English Language Arts. Routledge
  8. Đào Hồng Thu (2002). Về vấn đề phát triển ngoại ngữ chuyên ngành trong quá trình hội nhập quốc tế. Tạp chí Nga ngữ học Việt Nam. Số 12, tr.97-103.
  9. Đào Hồng Thu (1996). Dạy và học ngoại ngữ ở môi trường không chuyên ngữ. Tạp chí Khoa học và Công nghệ. Số 12, tr.81-82.
  10. Đào Hồng Thu, Nguyễn Thị Quỳnh Giang (2005). Phát triển ngôn ngữ khoa học – công nghệ trong giai đoạn Việt Nam hội nhập toàn cầu – hiện trạng và giải pháp. Kỉ yếu Hội thảo khoa họa Ngữ học trẻ 2004, tháng 4/2004, tr.151-154, Hội Ngôn ngữ học Việt Nam, Hà Nội.
  11. Đào Hồng Thu. Dạy và học ngoại ngữ chuyên ngành khoa học theo phương pháp giao tiếp. Kỷ yếu Hội thảo Khoa học Phương pháp dạy – học ngoại ngữ tháng 12 năm 2007, tr.25 – 28, Học Viện Kỹ thuật Quân sự, Hà Nội (2007).

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: