ĐÀO HỒNG THU

Welcome to my blog

Sử dụng khối tư liệu giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ

Posted by daothu09 on December 30, 2009

   

TS. Đào Hồng Thu

Đại học Bách khoa Hà Nội (VN)

Tóm tắt

Khối liệu ngôn ngữ và phần mềm khối liệu trên máy tính đang có ảnh hưởng  ngày càng mạnh mẽ, đóng vai trò làm nguồn ngữ liệu và tài liệu sư phạm rất phong phú, gọn nhẹ trong việc dạy và học ngữ.

Hiện nay, tại nhiều nước trên thế giới, thuật ngữkhối liệu” (corpus) và các sản phẩm giáo dục trên cơ sở khối liệu đã trở nên khá quen thuộc đối với người dạy và người học ngữ.

Bài báo nêu vai trò, thực trạng và một số giải pháp của việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ trong giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ cho người nước ngoài.

I. Dẫn nhập

Khái niệm ngôn ngữ học khối liệu xuất hiện ở Việt Nam lần đầu tiên trong Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống tháng 3 năm 2007[1]. Hiện nay, có thể nói rằng sử dụng khối liệu ngôn ngữ trong giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ còn đang là vấn đề hoàn toàn mới mẻ, mặc dù rất cần thiết, về mặt lí thuyết và thực hành. Khối liệu ngôn ngữ và phần mềm khối liệu trên máy tính đang có ảnh hưởng ngày càng lớn, đóng vai trò làm nguồn ngữ liệu và tài liệu sư phạm rất phong phú, gọn nhẹ trong dạy / học ngữ[2]. Tuy nhiên, trong môi trường giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ hiện nay, thông tin về khối liệu ngôn ngữ và việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ vào việc giảng dạy vẫn chưa được cập nhật.

Ngày nay, tại nhiều nước trên thế giới, thuật ngữ “khối liệu” (corpus) và các sản phẩm giáo dục trên cơ sở khối liệu như từ điển điện tử, các bài tập luyện ngữ pháp trên máy tính v.v. đã trở nên khá quen thuộc với người dạy và người học ngoại ngữ[3]. Tại Việt Nam, khái niệm về khối liệu ngôn ngữ (ví dụ, thế nào là khối liệu? Các khối liệu liên kết với dạy và học ngoại ngữ như thế nào? Có thể sử dụng khối liệu trong dạy và học ngôn ngữ ra sao? và v.v.) là các khái niệm hoàn toàn mới trong lĩnh vực giáo dục.

II. Vai trò của việc sử dụng khối liệu trong dạy và học tiếng Việt như một ngoại ngữ  

Thực tế đã chứng minh rằng khối liệu ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong nhiều lĩnh vực cuộc sống xã hội của một quốc gia như kinh tế, giáo dục, chuyển giao công nghệ và v.v.

Theo nghiên cứu của chúng tôi, trong lĩnh vực giảng dạy, việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ làm tăng rõ rệt hiệu quả quá trình dạy và học, cụ thể là làm tăng tính tích cực tham gia vào bài học trên lớp, thúc đẩy tính sáng tạo của người học trong quá trình học tập và nghiên cứu. Sử dụng khối liệu ngôn ngữ cho phép người dạy đánh giá khả năng của người học chính xác hơn là đánh giá người học qua nhận định cảm tính tổng thể, bởi vì việc sử dụng khối liệu cho phép người dạy kiểm tra một cách chi tiết các phần mục cần thiết hoặc chú giải cụ thể các lỗi riêng biệt của người học trong quá trình giảng dạy[4]. Việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ giúp người dạy có thêm nhiều thời gian để nâng cao chất lượng giảng dạy, giúp người học có thể tập phát âm theo giọng chuẩn tiếng Việt ngay từ những bài học đầu tiên và thậm chí khi không có giảng viên người Việt.

Từ nghiên cứu việc sử dụng các khối liệu bằng tiếng nước ngoài, chúng tôi cho rằng khối liệu ngôn ngữ được sử dụng trong dạy viết các thể loại văn bản tiếng Việt sẽ làm giảm rất nhiều công sức và thời gian của người dạy, đồng thời giúp người học tiếp thu bài giảng một cách dễ dàng hơn. Với cơ cấu tổ chức chặt chẽ dữ liệu trong khối liệu dành cho giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ, khối liệu ngôn ngữ có thể cung cấp ngữ liệu một cách chính xác cho việc giảng dạy tiếng Việt, cho việc biên soạn các tài liệu ngữ pháp và từ điển. Các phân tích ngôn ngữ trong khối liệu giúp người dạy có thể tìm được những tình huống ngôn ngữ khác nhau phù hợp với trình độ của người học.

Theo quan sát của chúng tôi, nghiên cứu khối liệu ngôn ngữ dành cho người học tiếng Việt cung cấp nhiều thông tin hữu ích về các quá trình học ngữ nói chung. Các khối liệu về tài liệu giảng dạy ngoại ngữ cho phép kiểm tra ngôn ngữ biểu đạt của người học, qua đó, giúp người dạy có thể sửa lỗi cho người học một cách nhanh chóng và chính xác nhất. Hơn nữa, nắm vững ngôn ngữ khối liệu cho phép giải quyết vấn đề sử dụng đúng ngữ liệu trong khối liệu và cung cấp các chi tiết bổ sung về tần số đặc trưng ngôn ngữ riêng biệt trong các ngữ cảnh nhất định.

Theo tài liệu nước ngoài, trong tiếng Anh, khối liệu ngôn ngữ được sử dụng phổ biến không chỉ trong giảng dạy tiếng Anh như một ngoại ngữ nói chung[5], mà còn cả trong các lĩnh vực khoa học chuyên sâu như tiếng Anh chuyên ngành (ESP), đặc biệt là tiếng Anh hàn lâm chuyên ngành (EAP)[6]. Ở đây, khối liệu được sử dụng chủ yếu trong dạy và học viết các thể loại văn bản bằng tiếng Anh thuộc các chuyên ngành khoa học và công nghệ khác nhau như chế tạo máy, công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, môi trường v.v[7]. Như vậy, nếu các khối liệu tiếng Việt được xây dựng, người dạy cũng có thể sử dụng khối liệu tiếng Việt (như đối với tiếng Anh) vào việc giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ nói chung hoặc tiếng Việt chuyên ngành dành cho người nước ngoài trong các lĩnh vực khoa học chuyên sâu.

Rõ ràng rằng việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ làm tăng tính độc lập của người học trong học tập và nghiên cứu. Nghiên cứu cho thấy, khi sử dụng khối liệu ngôn ngữ, người học có thể xác định một cách dễ dàng nhiệm vụ trọng tâm và tìm ra được các phương pháp học tập và nghiên cứu riêng cho bản thân mà người dạy có thể không bao quát hết được. Điều này không có nghĩa là vai trò của người dạy bị giảm, mà ngược lại, đa dạng hóa một cách rõ rệt. Người dạy lúc này đóng vai trò của người hướng dẫn, cố vấn cho người học tiếp nhận kiến thức mới hoặc là người đồng nghiên cứu với người học trong quá trình nghiên cứu của người học[8].

III. Yêu cầu của việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ

Các khả năng nêu trên của việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ không có nghĩa là để đảm bảo chất lượng giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ thì chỉ cần sử dụng khối liệu ngôn ngữ và phần mềm của nó là đủ. Vấn đề là ở chỗ người dạy và người học cần phải điều chỉnh những thay đổi về mặt kiến thức, kĩ năng và phương pháp dạy và học sao cho phù hợp với yêu cầu của chương trình từng khóa học cụ thể khi sử dụng khối liệu ngôn ngữ trong giảng dạy.

Như vậy, ngoài việc đầu tư máy tính và phần mềm khối liệu, cần có sự đầu tư cơ bản về con người sử dụng khối liệu, tức là người học tiếng Việt như một ngoại ngữ. Trước khi vào học, người học cần được giới thiệu cách sử dụng khối liệu trên máy tính như làm quen với việc khai thác ngữ liệu trong khối liệu và với các kĩ năng thực hành nói, nghe, đọc, viết trên cơ sở khối liệu. Do khối liệu được sử dụng ngày càng rộng rãi, người học không chỉ quan sát hoạt động của khối liệu, mà còn cần tham gia vào việc sử dụng trực tiếp khối liệu ngôn ngữ. Khối liệu cũng là nguồn cung cấp thông tin có giá trị về tần số đặc trưng ngôn ngữ trong các ngữ cảnh khác nhau, vì vậy người học cần nhận thức và theo dõi được những thay đổi về tần số sử dụng ngôn ngữ trong ngữ cảnh để sử dụng được các cấu trúc câu phù hợp khi thực hiện các bài tập thực hành.

Điều cần thiết là người dạy cần có các thông tin cập nhật về khối liệu sử dụng, cần luôn ở vị trí là người hướng dẫn, cố vấn cho người học trong quá trình dạy và học. Điều này đòi hỏi người dạy phải có nhận thức về khối liệu và lượng kiến thức vượt tầm các thông tin sẵn có trong tài liệu giảng dạy[9].

Người dạy cần nắm vững phương pháp giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ, vận dụng được các cấu trúc ngữ pháp tiếng Việt vào giảng dạy dưới dạng khối liệu ngôn ngữ. Ví dụ, học viên nước ngoài thường cho rằng học tiếng Việt khó nhớ nghĩa từ, khó hiểu chính xác nghĩa của câu. Lúc này, người dạy có thể lập khối liệu từ đơn giản như nghĩa của từ “” với sáu thanh: mơ – mờ – mớ – mợ – mỡ – mở. Sau khi giải nghĩa theo trật tự từ đã đưa ra, người dạy có thể hướng dẫn người học cùng lập khối liệu một cách “thủ công”. Trên thực tế, chúng tôi thấy việc thực hiện biện pháp trên đã mang lại kết quả khả quan trong việc dạy và học tiếng Việt như một ngoại ngữ.

IV. Kết luận

Việc sử dụng khối liệu ngôn ngữ cho thấy mô tả ngôn ngữ của quá trình giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ trên cơ sở khối liệu đã được dịch chuyển một cách tích cực từ các nguyên tắc chung và loại trừ, sang các cấu trúc mềm dẻo và ngữ cảnh – đặc trưng. Sử dụng khối liệu giúp người dạy tiết kiệm công sức và thời gian trong giảng dạy và nghiên cứu khoa học, giúp người học có thể tiếp nhận tiếng Việt một cách nhanh chóng và sáng tạo, giúp tăng cường sự hợp tác thày – trò trong quá trình dạy và học. Sử dụng khối liệu trong giảng dạy ngôn ngữ nói chung, tiếng Việt nói riêng giúp nhìn nhận, đánh giá khách quan hơn vai trò của người dạy và người học khi nhấn mạnh vai trò cố vấn, hướng dẫn của người dạy và vai trò tự chủ, độc lập của người học.

Tài liệu tham khảo

  1. Aijmer K., Altenberg B. (Eds.). English Сorpus Linguistics: Studies in Honour of Jan Svartvik. London: Longman, 1991.
  2. T. McEnery, G. Knowles. Teaching and Language Corpora. London: Longman, 1997. P. 51–60.
  3. Fillmore C. «Corpus Linguistics» or «Computer-aided Armchair Linguistics»// J. Startvik (Ed.) Directions in Corpus Linguistics: Proceedings of Nobel Symposium 82. Stockholm. 4–8 August 1991. Berlin: Mouton de Gruyter, 1992. P. 31–60.
  4. Gavioli L., Aston G. Enriching Reality: Language Corpora in Language Pedagogy. ELT Journal. № 55 (3), 2001. P. 238–246.
  5. Halliday M. A. K. Corpus Studies and Probabilistic Grammar// K. Aijmer, B. Altenberg (Eds.). English Corpus Linguistics: Studies in Honour of Jan Svartvik. London: Longman, 1991. P. 30–43.
  6. Johns T. From Printout to Handout: Grammar and Vocabulary Teaching in the Context of Datadriven Learning // T. Odlin (Ed.). Perspectives on Pedagogical Grammar. Cambridge: Cambridge University Press, 1994. P. 293–313.
  7. Mindt T. English Corpus Linguistics and the Foreign Language Teaching Syllabus// J. Thomas, M. Short (Ed.) Using Corpora for Language Research: Studies in Honour of Geoffrey Leech. London: Longman, 1996. P. 232–247.
  8. Wichmann A., Fligelstone S., McEnery T., Knowles G. Teaching and language corpora. London: Longman, 1997.
  9. Шаламова Н.Н., Фильченко А.Ю. Корпусная лингвистика и её использование в профильно-ориентированном преподавании иностранных языков. Томск: ТПУ, 2004.
  10. Louhiala-Salminen, L. (1996). The business communication classrooms vs. reality: what should we teach today? English for Specific Purposes, 15, 37-51.
  11. Nation, P. (2001). Using small corpora to investigate learner needs: Two vocabulary tools. In H. Ghadessy & Roseberry (Eds.) Small Corpus Studies in ELT (pp. 31-45). Amsterdam: J. Benjamin Publishing.

[1] Đào Hồng Thu. Ngôn ngữ học khối liệu (Corpus) (phần 1). Tạp chí Ngôn ngữ và Đời sống. Số 7 (141), tr.9-13, (2007).

[2] T. McEnery, G. Knowles. Teaching and Language Corpora. London: Longman, 1997. P. 51–60.

[3] Gavioli L., Aston G. Enriching Reality: Language Corpora in Language Pedagogy. ELT Journal. № 55 (3), 2001. P. 238–246.

[4] Wichmann A., Fligelstone S., McEnery T., Knowles G. Teaching and language corpora. London: Longman, 1997.

[5] Mindt T. English Corpus Linguistics and the Foreign Language Teaching Syllabus// J. Thomas, M. Short (Ed.) Using Corpora for Language Research: Studies in Honour of Geoffrey Leech. London: Longman, 1996. P. 232–247.

[6] Mindt T. English Corpus Linguistics and the Foreign Language Teaching Syllabus// J. Thomas, M. Short (Ed.) Using Corpora for Language Research: Studies in Honour of Geoffrey Leech. London: Longman, 1996. P. 232–247.

[7] Шаламова Н.Н., Фильченко А.Ю. Корпусная лингвистика и её использование в профильно-ориентированном преподавании иностранных языков. Томск: ТПУ, 2004.

[8] Gavioli L., Aston G. Enriching Reality: Language Corpora in Language Pedagogy. ELT Journal. № 55 (3), 2001. P. 238–246.

[9] Wichmann A., Fligelstone S., McEnery T., Knowles G. Teaching and language corpora. London: Longman, 1997. 

One Response to “Sử dụng khối tư liệu giảng dạy tiếng Việt như một ngoại ngữ”

  1. Just want to say what a great blog you got here!
    I’ve been around for quite a lot of time, but finally decided to show my appreciation of your work!

    Thumbs up, and keep it going!

    Cheers
    Christian

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: